Annales regni
Francorum
(ANNALES LAURISSENSES MAIORES)
All
this translation in French is copyright © Alain Canu, the year being that of the last update.
Notwithstanding,
you are free to use this text, provided you do not sell them, and provided you
include the above copyright notice (followed by the appropriate year).
If you
would like to include any material on these pages in printed material for sale,
I'll be flattered: just drop me a line.
PÉPIN LE BREF (741-768)
DCCXLI.
Carolus maior domus defunctus est.
741.
Charles, maire du palais, mourut.
[laissant pour héritiers trois fils,
Carloman, Pépin et un bâtard, Griffon (ou Grifon). Charles lègue à Pépin
la Bourgogne, la Neustrie et la Provence, mais n’oublions pas qu’il s’agit de
la fonction de maire du palais : Charles Martel n’était pas roi !]
DCCXLII.
Quando Carlomannus et Pippinus maiores domus duxerunt exercitum contra Hunaldum
ducem Aquitaniorum et ceperunt castrum, quod vocatur Luccas; et in ipso itinere
diviserunt regnum Francorum inter se in loco, qui dicitur Vetus Pictavis.
Eodemque anno Carlomannus Alamanniam vastavit.
742.
Carloman et Pépin, maires du palais, emmenèrent l’armée contre Hunald, duc
d’Aquitaine et prirent un château nommé Loches, et pendant le trajet ils se partagèrent,
dans le lieu appelé Vieux Poitiers, le royaume des Francs. La même année,
Carloman dévasta le pays des Alamans.
DCCXLIII. Tunc
Carlomannus et Pippinus contra Odilonem ducem Baiovariorum inierunt pugnam, et
Carlomannus per se in Saxoniam ambulabat in eodem anno et cepit castrum, quod
dicitur Hoohseoburg, per placitum et Theodericum Saxonem placitando
conquisivit.
743.
Carloman et Pépin livrèrent bataille contre Odilon, duc de Bavière ; et
Carloman, qui parcourait seul la Saxe, prit possession par traité du fort
appelé Liochsiegburg et obtint par la négociation la soumission du Saxon
Théodoric.
DCCXLIIII.
Iterum Carlomannus et Pippinus perrexerunt in Saxoniam, et captus est
Theodericus Saxo alia vice.
744. De
nouveau Carloman et Pépin marchèrent contre la Saxe et obligèrent une nouvelle
fois le Saxon Théodoric à capituler.
DCCXLV. Tunc
Carlomannus confessus est Pippino germano suo, quod voluisset seculum
relinquere; et in eodem anno nullum fecerunt exercitum, sed praeparaverunt se
uterque, Carlomannus ad iter suum et Pippinus, quomodo germanum suum honorifice
direxisset cum muneribus.
745.
C’est alors que Carloman révéla à son frère Pépin qu’il voulait se retirer du
monde et cette année-là, ils ne firent aucune expédition guerrière, mais se préparèrent
chacun de son côté, Carloman pour son voyage [vers Rome], et Pépin veilla à ce
que son frère fût décemment et honorablement traité dans sa route.
DCCXLVI. Tunc
Carlomannus Romam perrexit ibique se totondit et in Serapte monte monasterium
aedificavit in honore sancti Silvestri. Ibique aliquod tempus moram faciens et
inde ad sanctum Benedictum in Casinum usque pervenit et ibi monachus effectus
est.
746.
Carloman partit pour Rome, il y reçut la tonsure et bâtit un monastère en
l’honneur de saint Silvestre sur le mont Soracte. Après avoir demeuré quelque
temps dans ce lieu, il le quitta pour se rendre dans le monastère de
Saint-Benoît, sur le Mont-Cassin, où il se fit moine.
DCCXLVII.
Grifo fugivit in Saxoniam, et Pippinus iter faciens per Toringam in Saxoniam
introivit usque ad fluvium Missaha in loco, qui dicitur Scahaningi; et Grifo
collectam fecit una cum Saxonibus supra fluvium Obacro in loco, qui dicitur
Orhaim.
747. Griffon [frère de Carloman et Pépin] se réfugia en
Saxe. Pépin traversant la Thuringe pénétra en Saxe jusqu’au fleuve Missaha en
un lieu appelé Schaning. Griffon tint une assemblée avec les Saxons sur le
fleuve Obacro en un lieu appelé Orhaim.
DCCXLVIII.
Grifo de Saxonia iter peragens fugiendo in Baioariam usque pervenit, ipsum ducatum
sibi subiugavit, Hiltrudem cum Tassilone conquisivit. Swidger ad eum venit
insolatio supradicti Grifonis. Haec audiens Pippinus iter illuc arripiens cum
exercitu suo, supra nominatos totos sibi subiugavit, Grifonem secum adduxit,
Lantfridum similiter, Tassilonem in ducatu Baioariorum conlocavit per suum
beneficium ; Grifonem vero partibus Niustriae misit et dedit ei XII
comitatos. Inde iterum Grifo fugiens Wasconiam petiit et ad Waifarium ducem
Aquitaniorum pervenit.
748.
Griffon déserta la Saxe et parvint jusqu’en Bavière. Il soumit ce duché à son
autorité et contraignit Chiltrude ainsi que Tassilon à se rendre à lui.
Svithger vint le rejoindre pour porter assistance au dit Griffon. Lorsque Pépin
eut appris ces événements, il marcha sur la Bavière avec une armée nombreuse,
soumit à son autorité tous les susdits, ramena avec lui Griffon, Landfred
également, remit Tassilon en possession de son duché. Il envoya Griffon en
Neustrie et le plaça à la tête de douze comtés. De nouveau Griffon déserta,
gagna la Gascogne et se rendit auprès de Waifer, duc d’Aquitaine.
DCCXLVIIII.
Burghardus Wirzeburgensis episcopus et Folradus capellanus missi fuerunt ad
Zachariam papam, interrogando de regibus in Francia, qui illis temporibus non
habentes regalem potestatem, si bene fuisset an non. Et Zacharias papa mandavit
Pippino, ut melius esset illum regem vocari, qui potestatem haberet, quam
illum, qui sine regali potestate manebat; ut non conturbaretur ordo, per
auctoritatem apostolicam iussit Pippinum regem fieri.
749. Burchard,
évêque de Wurtzbourg, et Fulrad, prêtre chapelain, furent envoyés auprès du
pape Zacharie pour lui demander, au sujet des rois, qui en France, en ce temps,
n’avaient pas le pouvoir royal, s’il était bien ou non qu’il en fût ainsi. Le pape répondit
par un messager qu’il valait mieux appeler roi celui qui avait plutôt que celui qui
n’avait pas le pouvoir royal ; afin que l’ordre des choses ne fût perturbé,
engageant son autorité apostolique, il enjoignit que Pépin fût fait roi.
en
bleu : traduction de Louis Halphen, Charlemagne et l’Empire carolingien.
DCCL. Pippinus secundum morem Francorum electus est ad regem et unctus
per manum sanctae memoriae Bonefacii archiepiscopi et elevatus a Francis in
regno in Suessionis civitate. Hildericus vero, qui false rex vocabatur,
tonsoratus est et in monasterium missus.
750.
Pépin selon la coutume des Francs fut choisi pour roi. Il fut oint de la main
de l’archevêque Boniface d’heureuse mémoire et élevé sur le trône par les
Francs, dans la ville de Soissons. Quant à Childéric, qui se faisait
injustement appeler roi, il fut tondu et envoyé dans un monastère.
Desunt anni
DCLI et DCLII.
Manquent les années 751 et
752.
DCCLIII.
Pippinus rex in Saxonia iter fecit, et Hildegarius episcopus occisus est a
Saxonibus in castro, quod dicitur Iuberg; et tamen Pippinus rex victor extitit
et pervenit usque ad locum, qui dicitur Rimie. Et dum reversus est de ipso
itinere, nuntiatum est ei, quod Grifo, qui in Wasconiam fugitus est, germanus
eius, occisus fuisset.
Eodemque anno
Stephanus papa venit in Franciam, adiutorium et solatium quaerendo pro
iustitiis sancti Petri; similiter et Carlomannus, monachus et germanus
supradicti Pippini regis, per iussionem abbatis sui in Franciam venit, quasi ad
conturbandam petitionem apostolicam.
753.
Pépin entra en Saxe. L’archevêque Hildegaire fut tué par les Saxons dans le
château du mont Vibotirg. Mais le roi Pépin sortit vainqueur de la bataille et
s’avança jusqu’au lieu appelé Rheime [sur
le Weser]. A son retour de cette
expédition, on lui annonça que Griffon, son frère, qui avait fui en Gascogne,
avait été tué.
En cette
même année, le pape Étienne vint en Francie demander aide et assistance devant
les outrages subis par Saint-Pierre. Carloman, moine et frère du dit roi Pépin,
vint aussi en Francie par l’ordre de son abbé, afin de s’opposer auprès de lui
aux prières du pontife romain.
DCCLIIII. Supradictus apostolicus Stephanus confirmavit Pippinum
unctione sancta in regem et cum eo inunxit duos filios eius, domnum Carolum et
Carlomannum, in regibus. Et domnus Bonefacius archiepiscopus in Frisiae nuntians verbum
Domini et praedicando martyr Christi effectus est.
754. Le susdit
pape Étienne consacra Pépin par l’onction sacrée dans la dignité royale, et lui
associa ses deux fils, monseigneur Charles et Carloman, dans la dignité royale.
Monseigneur l’archevêque [de Metz] Boniface, annonçait la parole de Dieu
en Frise et en prêchant devint martyr du Christ.
DCCLV.
Pippinus rex per apostolicam invitationem in Italiam iter peragens, iustitiam
beati Petri apostoli quaerendo, Haistolfus Langobardorum rex supradictam
iustitiam vetando clusas Langobardorum petiit, obviam Pippino regi et Francis
venit. Et inierunt bellum, et Domino auxiliante beatoque Petro apostolo
intercedente Pippinus rex cum Francis victor extitit.
Eodemque anno
Stephanus papa reductus est ad sanctam sedem per missos domni regis Pippini,
Folradum et reliquis, qui cum eo erant. Incluso vero Haistulfo rege in Papia
civitate, iustitiam sancti Petri pollicitus est faciendi; unde rex Pippinus
obsides XL receptos et cum sacramenta firmata reversus est in Franciam.
Carlomannus
autem monachus Vienna civitate remansit una cum Bertradane reginae infirmus,
languebat dies multos et obiit in pace.
755. Le
roi Pépin, à la demande pressante du pape, entra en Italie, pour faire rendre
justice à saint Pierre. Astolf, le roi des Lombards qui s’opposait à rendre la
dite justice, gagna les cols de Lombardie et s’avança à la rencontre de Pépin
et des Francs. Ils se livrèrent bataille et avec l’aide de Dieu et
l’intercession de l’apôtre saint Pierre, le roi Pépin avec ses Francs en
sortirent vainqueurs.
Cette
même année, le pape Étienne fut ramené au saint Siège par des envoyés de
monseigneur le roi Pépin, Fulrad et les troupes qui l’accompagnaient. Mais le
roi Astolf, assiégé dans la ville de Pavie, promit de rendre justice à
Saint-Pierre. Le roi Pépin quitta Pavie et retourna en France après avoir reçu
quarante otages et après avoir fait confirmer solennellement les promesses
d’Astolf.
Par
ailleurs, le moine Carloman qui était demeuré à Vienne avec la reine Berthe,
tomba malade, souffrit de nombreux jours et s’éteignit en paix.
DCCLVI. Dum
prospexisset Pippinus rex, ab Haistulfo Langobardorum rege ea non esse vera,
quod antea promiserat de iustitiis sancti Petri, iterum iter peragens in
Italiam Papiam obsedit, Haistulfum inclusit, magis magisque de iustitiis sancti
Petri confirmavit, ut stabiles permanerent, quod antea promiserat; et insuper
Ravennam cum Pentapolim et omni Exarcatu conquisivit et sancto Petro tradidit.
Et dum
reversus est Pippinus rex, cupiebat supradictus Haistulfus nefandus rex
mentiri, quae antea pollicitus fuerat, obsides dulgere, sacramenta inrumpere.
Quodam die venationem fecit et percussus est Dei iudicio, vitam finivit. Et
quomodo et qualiter missus est Desiderius rex in regno, postea dicamus.
756.
Comme le roi Pépin se rendait compte qu’Astolf, le roi des Lombards, n’était
pas disposé à tenir ses promesses sur les droits de Saint-Pierre, il entra une
seconde fois en Italie, assiégea Pavie où il avait enfermé Astolphe et
l’obligea plus fermement à reconnaître comme inaliénables les droits de
Saint-Pierre. De plus, il prit possession de Ravenne avec la Pentapole et tout
l’exarchat qu’il remit à Saint-Pierre.
Le roi
Pépin retourna en Gaule. Dans son impiété, le susdit roi Astolphe se mit alors
à chercher de quelle manière il pourrait trahir la parole qu’il avait donnée
auparavant, abandonner les otages, ne pas tenir ses serments. Un jour, à la
chasse, il fut frappé par la justice de Dieu et perdit la vie. Pourquoi et
comment Didier obtint le titre de roi dans ce royaume, nous le dirons plus
loin.
DCCLVII. Misit
Constantinus imperator regi Pippino cum aliis donis organum, qui in Franciam
usque pervenit. Et rex Pippinus tenuit placitum suum in Compendio cum Francis;
ibique Tassilo venit, dux Baioariorum, in vasatico se commendans per manus,
sacramenta iuravit multa et innumerabilia, reliquias sanctorum manus inponens,
et fidelitatem promisit regi Pippino et supradictis filiis eius, domno Carolo
et Carlomanno, sicut vassus recta mente et firma devotione per iustitiam, sicut
vassus dominos suos esse deberet. Sic confirmavit supradictus Tassilo supra
corpus sancti Dionisii, Rustici et Eleutherii necnon et sancti Germani seu
sancti Martini, ut omnibus diebus vitae eius sic conservaret, sicut sacramentis
promiserat; sic et eius homines maiores natu, qui erant cum eo, firmaverunt,
sicut dictum est, in locis superius nominatis quam et in aliis multis.
757.
L’empereur Constantin envoya au roi Pépin avec plusieurs autres présents un
orgue qui lui parvint en France. Le roi Pépin tint l’assemblée générale à
Compiègne. Tassilon, duc de Bavière, s’y rendit et se recommandant comme vassal
entre les mains de Pépin il prêta tant et tant de serments innombrales, les
mains posées sur les reliques des saints, il jura fidélité au roi Pépin et à
ses fils susdits, monseigneur Charles et Carloman. Ceci comme le devrait en
toute justice un vassal, sans arrière-pensée, avec un attachement inébranlable,
comme devrait se comporter un vassal envers ses seigneurs. Ainsi le susdit
Tassilon jura solennellement sur les corps de saint Denis, saint Rustique et
saint Éleuthère ainsi que sur les reliques de saint Martin et saint Germain que
chaque jour de sa vie il serait fidèle à ses serments tels qu’il les avait
prononcés. Les hommes de haut rang, qui étaient venus avec lui, promirent aussi
les mêmes choses, comme il a été dit, dans les lieux mentionnés ci-dessus ainsi
qu’en de nombreux autres.
DCCLVIII.
Pippinus rex in Saxoniam ibat, et firmitates Saxonum per virtutem introivit in
loco, qui dicitur Sitnia, et multae strages factae sunt in populo Saxonum; et
tunc polliciti sunt contra Pippinum omnes voluntates eius faciendum et honores
in placito suo praesentandum usque in equos CCC per singulos annos. Et
inmutavit se numerus annorum in
758. Le roi Pépin alla
en Saxe, et pénétra par les armes dans les forts des Saxons en un lieu appelé
Sitnia ( ?),
il y eut de nombreux massacres de Saxons. Ils promirent alors à Pépin de se
conformer à toutes ses volontés, et d’envoyer tous les ans, en signe de
respect, un tribut de trois cents chevaux à l’assemblée nationale.
Et le numéro de
l’année se changea en …
DCCLVIIII.
Natus est Pippino regi filius, cui supradictus rex nomen suum inposuit, ut
Pippinus vocaretur sicut et pater eius; qui vixit annos duos et in tertio
defunctus est.
Eodem anno
celebravit natalem Domini in Longlare et pascha in Iopila. Et mutavit se
numerus annorum in
759. Il naquit au roi
Pépin un fils auquel le dit roi donna son nom, afin qu’il s’appelât Pépin comme
son père ; mais cet enfant vécut deux années et mourut la troisième.
Cette même
année, il célébra la fête de Noël à Glare, et celle de Pâques à Jupil.
Et le numéro
de l’année passa à …
DCCLX. Tunc
Pippinus rex, cernens Waifarium ducem Aquitaniorum minime consentire iustitias
ecclesiarum partibus, quae erant in Francia, consilium fecit cum Francis, ut
iter ageret supradictas iustitias quaerendo in Aquitania.
Et pervenit
usque in locum, qui dicitur Tedoad. Et cum haec vidisset Waifarius, misit
missos suos, Otbertum et Dadinum, et dedit obsides Adalgarium et Eitherium regi
Pippino, ut omnia redderet, quicquid supradictus rex quaerebat in causis
ecclesiasticis.
Et celebravit
natalem Domini in Carisiaco et pascha. Et inmutavit se numerus annorum in
760. Le roi
Pépin, considérant que Waïfer, duc d’Aquitaine, refusait de donner aux églises
les revenus des terres qu’elles possédaient en France, tint conseil avec les
Francs pour qu’une expédition militaire aille rétablir les droits en Aquitaine.
Il arriva en
un lieu appelé Doué. Waïfer prenant conscience de sa situation, dépêcha Otbert
et Dadin en ambassade au roi, et livra comme otages au roi Pépin Adalgaire et
Ither. Il s’engageait ainsi à restituer tout ce que le dit roi demandait pour
rendre justice aux églises. Pépin célébra la fête de Noël et celle de Pâques à
Quiersy.
Et le numéro
de l’année se changea en …
DCCLXI.
Waifarius dux Aquitaniorum, minime cogitans de obsidibus vel de sacramentis
suis, quasi in vindictam supra Pippinum regem exercitum misit, qui ad Cavalonum
civitatem venerunt. Dum et supranominatus rex synodum suum teneret in villa,
quae dicitur Dura, nuntiatum est ei, quod Waifarius in omnibus mentitus est;
iterum rex Pippinus illuc cum exercitu iter peragens et eius filius
primogenitus nomine Carolus cum eo, et multa castella coepit, quorum nomina
sunt Burbonnis, Cantela, Clarmontis. Istas per pugnam coepit et in Alverno alia
multa castella coepit per placitum, quae se subdiderunt in eius dominio, et
pervenit usque Lemovicas, vastando et desertando supradictam provintiam propter
neglegentias Waifarii ducis.
Et celebravit
natalem Domini in Carisiaco villa et pascha similiter. Et inmutavit se numerus
annorum in
761. Waïfer, duc
d’Aquitaine, se souciant peu des otages et de ses serments, décidé à se venger
envoya contre le roi Pépin son armée qui s’avança jusqu’à la ville de Châlons.
Le susnommé roi Pépin tenait l’assemblée générale dans la ville appelée Duren
lorsque lui fut portée la nouvelle que Waïfer avait totalement trahi sa parole.
Le roi Pépin entra une nouvelle fois en Aquitaine avec son armée. Il avait avec
lui son fils aîné nommé Charles. Il prit de nombreux forts, dont les noms sont
Bourbon, Chantelle-le-Château et Clermont. Il prit ces derniers de vive force,
mais en Auvergne il en prit beaucoup d’autres par la négociation puisqu’ils se
rendirent volontairement à sa domination. Il arriva jusqu’à Limoges en
dévastant ravageant la susdite province à cause des manquements du duc Waïfer.
Il célébra la fête de
Noël ainsi que celle de Pâques en son domaine de Quiersy.
Et le numéro de
l’année se changea en …
DCCLXII. Tertio
in Aquitania Pippinus rex iter faciens et coepit civitatem Bituricam et
castrum, quod dicitur Toarcis.
Et celebravit
natalem Domini in Gentiliaco villa et pascha similiter. Et inmutavit se numerus
annorum in
762. Pour la troisième
fois, le roi Pépin, prit le chemin de l’Aquitaine et prit la ville de Bourges
et le château de Thouars.
Il célébra la
fête de Noël à Gentilly, ainsi que celle de Pâques.
Et le numéro
de l’année se changea en …
DCCLXIII.
Pippinus rex habuit placitum suum in Nivernis et quartum iter faciens in
Aquitaniam. Ibique Tassilo dux Baioariorum postposuit sacramenta et omnia quae
promiserat, et per malum ingenium se inde seduxit, omnia benefacta, quae
Pippinus rex avunculus eius ei fecit, postposuit; per ingenia fraudulenta se
subtrahendo Baioariam petiit et nusquam amplius faciem supradicti regis videre
voluit. Rex Pippinus iter peragendo per Aquitaniam usque ad Cadurciam pervenit
Aquitaniam vastando et revertendo per Lemovicas in Franciam reversus est. Et
facta est hiems valida.
Et tenuit rex
Pippinus natalem Domini in villa, quae dicitur
763. Le roi
Pépin tint l’assemblée générale à Nevers, et pour la quatrième fois prit le
chemin de l’Aquitaine. En route, Tassilon, duc de Bavière, ne tenant aucun
compte de ses engagements et de tout ce qu’il avait promis, quitta l’Aquitaine
avec de mauvaises intentions. Ne tenant aucun compte de tous les bienfaits que
lui avait accordé le roi Pépin son oncle, décidé à la trahison, il quitta
l’armée et retourna en Bavière et il refusa de se rendre désormais en présence
du dit roi. Le roi Pépin rentra en Aquitaine et s’avança jusqu’à la ville de
Cahors, ravageant l’Aquitaine. Il retourna en France en passant par Limoges. On
connut un hiver rigoureux.
Le roi Pépin
fêta Noël dans son domaine de Glare, et Pâques de même.
Et le numéro
de l’année se changea en …
DCCLXIIII.
Tunc rex Pippinus habuit placitum suum ad Wormatiam et nullum iter aliud fecit,
nisi in Francia resedit, causam pertractabat inter Waifarium et Tassilonem.
Et celebravit
natalem Domini in Carisiaco villa et pascha similiter. Et inmutavit se numerus
annorum in
764. Le roi
Pépin tint l’assemblée générale de son peuple à Worms et n’effectua aucun autre
déplacement, il ne quitta pas la France et se consacra aux problèmes que
posaient Waifer et Tassilon.
Il célébra les
fêtes de Noël à Quiersy, ainsi que celles de Pâques.
Et le numéro
de l’année se changea en …
DCCLXV. Tunc
Pippinus rex placitum suum habuit ad Attiniacum et nullum fecit aliud iter.
Et celebravit
natalem Domini in Aquis villa et pascha similiter. Et inmutavit se numerus
annorum in
765. Le roi
Pépin tint l’assemblée générale à Attigny, et n’effectua aucun autre
déplacement.
Il célébra la
fête de Noël à Aix-la-Chapelle, ainsi que celle de Pâques.
Et le numéro
de l’année se changea en …
DCCLXVI. Tunc
Pippinus rex perrexit iter faciens in Aquitaniam; et placitum suum habuit in
Aurelianis civitate et restauravit Argentomo castro, quod antea Waifarius
destruxit. Supradictus Pippinus rex castrum nominatum reaedificavit, ibi Francos
misit Aquitaniam continendo, similiter et in Bituricas Francorum scaram
conlocavit.
Et celebravit
natalem Domini in Salmontiagum villam et pascha in Gentiliaco. Et inmutavit se
numerus annorum in
766. Le roi Pépin
retourna en Aquitaine et, chemin faisant, tint dans la ville d’Orléans
l’assemblée nationale. Il répara le fort d’Argenton que Waïfer avait détruit.
Le susdit roi Pépin reconstruisit le dit fort et y envoya des Francs pour
surveiller l’Aquitaine, de même il plaça une garnison de Francs dans la ville
de Bourges.
Il célébra la
fête de Noël en son domaine de Samoucy, et celle de Pâques à Gentilly.
Et le numéro
de l’année se changea en …
DCCLXVII. Tunc
habuit domnus Pippinus rex in supradicta villa synodum magnum inter Romanos et
Grecos de sancta Trinitate vel de sanctorum imaginibus.
Et postea
perrexit iter peragens partibus Aquitaniae per Narbonam, Tolosam coepit,
Albiensem similiter necnon et Gavuldanum; et sanus reversus est in patriam et
celebravit pascha in Vienna civitate.
Et in eodem
anno in mense Augusto iterum perrexit partibus Aquitaniae, Bituricam usque
venit; ibi synodum fecit cum omnibus Francis solito more in campo. Et inde iter
peragens usque ad Garonnam pervenit, multas roccas et speluncas conquisivit,
castrum Scoraliam, Torinnam, Petrociam et reversus est Bituricam. Ibique
nuntiatum est de obitu Pauli papae, et ibi celebravit natalem Domini. Et
inmutavit se numerus annorum in
DCCLXVIII.
Domnus Pippinus rex iter faciens et Remistagnum coepit, ad Sanctones civitatem
usque pervenit et ibi captam matrem Waifarii et sororem eius et neptas eius
usque ad Garonnam. Inde perrexit in loco, qui dicitur Montis; ibi Herowicus veniens
cum illa alia sorore Waifarii ducis. Et inde sanus reversus pascha celebravit
in castro, qui dicitur Sels.
Iterum iter
adsumens cum domna Bertradane regina ad Sanctones civitatem pervenit ibique
domna Bertradane regina cum familia dimisit et partibus Petrogorigo perrexit;
et interempto Waifario cum triumpho victoriae ad Sanctones reversus est.
Ibique moram
faciens aliquod dies aegrotare coepit, partibus Turonorum revertendo perrexit,
orationem ad sanctum Martinum fecit, ad sanctum Dionisium usque pervenit ibique
diem obiens finivit VIII. Kal. Octobr. Et domnus Carolus et Carlomannus elevati
sunt in regnum, domnus Carolus VII. Id. Octobr. in Noviomo civitate,
Carlomannus in Suessionis civitate similiter.
Et celebravit
praedictus gloriosus domnus Carolus rex natalem Domini in villa, quae dicitur
Aquis, et pascha in Rodomo civitate. Et inmutavit se numerus annorum in
768.
Monseigneur le roi Pépin se mit en chemin et fit prisonnier Rémistan. A son
arrivée à Saintes, il fit prisonnières la mère, la soeur et les nièces de
Waïfer. De là il s’avança jusqu’à la Garonne. De là il atteignit un lieu appelé
Mons où Eberwich vint au devant de lui avec l’autre soeur du duc Waïfer. Revenu
de là en bonne santé, il célébra la fête de Pâques dans le château de Selles.
Il reprit la
route avec madame la reine Berthe et revint dans la ville de Saintes. Il y
laissa madame la reine Berthe et le reste de sa famille. Il se rendit dans la
région de Périgueux. Waïfer fut tué et Pépin revint à Saintes avec les honneurs
de la victoire.
Il s’y arrêta
quelque temps, et tomba malade. Sur le chemin du retour, il s’arrêta à Tours,
et pria près du tombeau de saint Martin. Il parvint jusqu’à Saint-Denis où il
mourut le 24 septembre. Monseigneur Charles et Carloman furent élevés à la dignité
royale, monseigneur Charles le 9 octobre dans la ville de Noyon, et Carloman
dans celle de Soissons.
Monseigneur le
glorieux roi Charles célébra la fête de Noël en son domaine appelé
Aix-la-Chapelle, il célébra celle de Pâques à Rouen.
Et le numéro
de l’année se changea en …
|
Éginhard |
Capitulaires |
|
|
de |
|
|
Charlemagne |
|
Nithard, I, 2 |
|
|
Nithard, III, 5 |
|
Annales d’Éginhard |
|
|
Annales : Pépin le Bref
(741-768) |
|
|
Annales : Charlemagne
(768-814) |
|
|
Louis le Débonnaire (814-829) |